พระวินัยปิฎก มหาวรรค อนัตตลักขณสูตร · เล่ม ๔ · ข้อ ๒๐
✨ ไตรลักษณ์
Tilakkhaṇa · สามัญลักษณะ ๓ ประการ
ลักษณะที่มีอยู่ในสังขารทั้งปวง ไม่มีข้อยกเว้น — ผู้เห็นแจ้งไตรลักษณ์ด้วยปัญญา ย่อมคลายความยึดมั่น นำไปสู่ความหลุดพ้น
ความไม่เที่ยง — สังขารทั้งปวงเกิดขึ้น แปรปรวน แล้วดับไป ไม่มีสิ่งใดคงที่ตลอดกาล
แม้ความสุข ความทุกข์ รูปกาย หรือความคิด ก็เปลี่ยนแปลงอยู่ทุกขณะ ไม่มีอะไรเที่ยงแท้ถาวร
ความเป็นทุกข์ — สังขารทั้งปวงถูกบีบคั้นด้วยการเกิดขึ้นและดับไป ไม่อาจให้ความสุขที่แท้จริงและถาวร
แม้ในสิ่งที่ดูเหมือนเป็นสุข ก็แอบแฝงด้วยความไม่สมบูรณ์ เพราะแปรปรวนและพรากจากกันได้เสมอ
ความไม่ใช่ตัวตน — ขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ไม่ใช่ตัวตนที่แท้จริง ไม่อยู่ในอำนาจบังคับของผู้ใด
หากขันธ์เป็นตัวตนจริง ก็ต้องบังคับให้เป็นไปตามใจปรารถนาได้ แต่ในความเป็นจริงบังคับไม่ได้ จึงชื่อว่าอนัตตา
พระพุทธพจน์
"รูปไม่เที่ยง สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้นท่านทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า 'นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา'"
— วิ.ม. ๔/๒๐ · อนัตตลักขณสูตร