พระวินัยปิฎก มหาวรรค · เล่ม ๔ · ข้อ ๒๐
🔮 อนัตตลักขณสูตร
Anattalakkhana Sutta · ลักษณะแห่งอนัตตา
พระสูตรที่ ๒ ที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่ปัญจวัคคีย์ หลังธัมมจักกัปปวัตตนสูตร สอนว่าขันธ์ ๕ ไม่ใช่ตน ไม่ควรยึดถือว่านั่นของเรา นั่นเป็นเรา เมื่อจบเทศนา ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ บรรลุอรหัตผล
ขันธ์ ๕ — ส่วนประกอบของชีวิต
พระพุทธเจ้าทรงพิจารณาขันธ์ ๕ แต่ละอย่างว่า ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตน จึงไม่ควรมองว่า "นั่นของเรา นั่นเป็นเรา นั่นเป็นตัวตนของเรา"
1
รูปขันธ์ ร่างกาย — ดิน น้ำ ไฟ ลม ทุกส่วนที่เป็นรูปธรรม
2
เวทนาขันธ์ ความรู้สึก — สุข ทุกข์ หรือเฉยๆ
3
สัญญาขันธ์ ความจำได้หมายรู้ — จดจำและจำแนกอารมณ์
4
สังขารขันธ์ เจตนาและปรุงแต่ง — ความคิด เจตนา ความตั้งใจ
5
วิญญาณขันธ์ ความรับรู้ — รู้อารมณ์ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ
ไตรลักษณ์ — ลักษณะ ๓ ประการ
อนิจจัง
ไม่เที่ยง — เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป
ทุกขัง
ทนอยู่ไม่ได้ — ถูกบีบคั้นด้วยความเกิดดับ
อนัตตา
ไม่ใช่ตน — ไม่มีแก่นสาร บังคับไม่ได้
ผลของการฟัง
เมื่อพระพุทธเจ้าทรงแสดงอนัตตลักขณสูตรจบ จิตของปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ รูป หลุดพ้นจากอาสวะ ไม่ถือมั่นด้วยอุปาทาน เป็นพระอรหันต์ครบทั้ง ๕ รูป — โลกจึงมีพระอรหันต์ ๖ รูปเป็นครั้งแรก (รวมพระพุทธเจ้า)