สังยุตตนิกาย นิทานวรรค นิทานสังยุต · เล่ม ๑๖ · ข้อ ๒
🔗 ปฏิจจสมุปบาท
Paṭicca-samuppāda · Dependent Origination
หลักการเกิดขึ้นโดยอาศัยกัน — แสดงให้เห็นว่าทุกข์เกิดขึ้นได้อย่างไร ตั้งแต่อวิชชาจนถึงชรามรณะ และเมื่อดับอวิชชา ทุกข์ทั้งปวงก็ดับตาม
อนุโลม — การเกิดขึ้นแห่งทุกข์
เกิดขึ้น ↓ความไม่รู้ตามความเป็นจริง — ไม่รู้อริยสัจ ๔ เป็นต้นเหตุลำดับแรก
การปรุงแต่ง เจตนาที่นำไปสู่การกระทำทางกาย วาจา ใจ
ความรับรู้ทางอายตนะทั้ง ๖ — จักษุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฯลฯ
นาม (จิตและเจตสิก) และรูป (กายและรูปธรรม)
อายตนะ ๖ ภายใน — ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ
การสัมผัส — อายตนะภายในกระทบอายตนะภายนอก เกิดวิญญาณ
ความรู้สึก — สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา
ความอยาก ความทะยานอยาก — กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา
ความยึดมั่น — ยึดในกาม ทิฏฐิ สีลพรต และอัตตวาทะ
การเกิดเป็น — กรรมภพ อุปปัตติภพ
การเกิด — การกำเนิดเป็นสัตว์ในภพนั้นๆ
แก่ เจ็บ ตาย โศก พิไร ทุกข์ โทมนัส คับแค้น — กองทุกข์ทั้งสิ้น
ปฏิโลม — การดับแห่งทุกข์
ดับ ↑เมื่ออวิชชาดับไม่มีเหลือ → สังขารก็ดับ → วิญญาณก็ดับ → … → ชรามรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาสก็ดับ
ดับอวิชชา = ดับทุกข์ทั้งปวง
การเห็นแจ้งอริยสัจ ๔ คือการดับอวิชชา
สูตรหลัก
"อิมสฺมิํ สติ อิทํ โหติ — เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี
อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ — เพราะสิ่งนี้เกิด สิ่งนี้จึงเกิด
อิมสฺมิํ อสติ อิทํ น โหติ — เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้ก็ไม่มี
อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ — เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ"
— สํ.น. ๑๖/๒ · สังยุตตนิกาย นิทานวรรค วิภังคสูตร
คำถามที่พบบ่อย
ปฏิจจสมุปบาทคืออะไร?
ปฏิจจสมุปบาท (Paṭicca-samuppāda) คือหลักการเกิดขึ้นโดยอาศัยกัน (Dependent Origination) 12 อาการ ตั้งแต่อวิชชา ถึง ชรามรณะ แสดงให้เห็นว่าทุกข์เกิดขึ้นได้อย่างไร และดับได้อย่างไร
ปฏิจจสมุปบาทอยู่ในพระไตรปิฎกเล่มไหน?
ปฏิจจสมุปบาทปรากฏในสังยุตตนิกาย นิทานวรรค นิทานสังยุต เล่มที่ 16 ข้อ 2 (วิภังคสูตร) ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
ปฏิจจสมุปบาท 12 อาการมีอะไรบ้าง?
อวิชชา → สังขาร → วิญญาณ → นามรูป → สฬายตนะ → ผัสสะ → เวทนา → ตัณหา → อุปาทาน → ภพ → ชาติ → ชรามรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส
