มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ · จูฬกัมมวิภังคสูตร · เล่ม ๑๔ · ข้อ ๒๘๙
⚙️ กรรม
Kamma · การกระทำที่เกิดจากเจตนา
พระพุทธเจ้าตรัสว่า "เจตนาหัง ภิกขเว กัมมัง วะทามิ" — เจตนานั่นแหละเราเรียกว่ากรรม การกระทำที่ปราศจากเจตนาไม่จัดเป็นกรรม
จูฬกัมมวิภังคสูตร — เหตุที่ทรงแสดง
สุภมาณพถามพระพุทธเจ้าว่า เพราะเหตุใดคนจึงเกิดมาต่างกัน — บางคนอายุสั้น บางคนอายุยืน บางคนมีโรคมาก บางคนมีโรคน้อย บางคนรูปงาม บางคนรูปทราม บางคนยากจน บางคนมั่งคั่ง พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่า "สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน เป็นผู้รับผลของกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย"
กรรม ๔ ตามเวลาที่ให้ผล
จำแนกตามคัมภีร์อภิธรรมัตถสังคหะ
กรรมที่ให้ผลในชาตินี้ — ทำแล้วเห็นผลทันทีหรือในเวลาไม่นาน
กรรมที่ให้ผลในชาติหน้า — ส่งผลตอนเกิดใหม่ทันทีถัดจากชาตินี้
กรรมที่ให้ผลในชาติต่อๆไป — ส่งผลในภพใดภพหนึ่งข้างหน้า ไม่จำกัดเมื่อใด
กรรมที่เลิกให้ผล — กรรมที่ควรให้ผลแต่ไม่มีโอกาสให้ผล จึงเป็นอันเลิกแล้วไป
กรรม ๔ ตามหน้าที่
ชนกกรรม
กรรมแต่งให้เกิด — กรรมที่ทำหน้าที่ให้ปฏิสนธิและเป็นไปในภพใหม่
อุปัตถัมภกกรรม
กรรมสนับสนุน — สนับสนุนหรือซ้ำเติมผลของชนกกรรมให้เป็นไปต่อเนื่อง
อุปปีฬกกรรม
กรรมบีบคั้น — เข้าบีบคั้นผลของกรรมอื่นให้แปรเปลี่ยนหรือเบาบางลง
อุปฆาตกกรรม
กรรมตัดรอน — กรรมรุนแรงที่เข้าตัดรอนผลของกรรมอื่นให้ขาดไปทันที
กรรม ๔ ตามลำดับความแรงในการให้ผล
ครุกรรม
กรรมหนัก — ให้ผลก่อนกรรมอื่นเสมอ เช่น อนันตริยกรรม หรือฌานสมาบัติ
พหุลกรรม
กรรมที่ทำมาก ทำบ่อย — ให้ผลรองจากครุกรรม เพราะสั่งสมจนเคยชิน
อาสันนกรรม
กรรมจวนเจียน — กรรมที่ทำเมื่อใกล้ตาย ระลึกถึงในวาระจิตสุดท้าย
กตัตตากรรม
กรรมสักว่าทำ — กรรมเล็กน้อยที่ไม่จงใจมาก ให้ผลเมื่อไม่มีกรรมอื่นแล้ว
พระพุทธพจน์
"มาณพ สัตว์ทั้งหลายมีกรรมเป็นของตน เป็นผู้รับผลของกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย กรรมย่อมจำแนกสัตว์ให้เลวและดีต่างกัน"
— ม.อุ. ๑๔/๒๘๙ · จูฬกัมมวิภังคสูตร