ข้ามไปเนื้อหาหลัก

สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค โพชฌังคสังยุต · เล่ม ๑๙ · ข้อ ๑๘๒

🌿 โพชฌงค์ ๗

Satta Bojjhaṅgā · องค์แห่งการตรัสรู้ ๗ ประการ

โพชฌงค์ หมายถึงองค์ธรรมที่เป็นเหตุแห่งการตรัสรู้ เป็นหนึ่งในโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ เมื่อเจริญโพชฌงค์ทั้ง ๗ ครบบริบูรณ์ ย่อมนำไปสู่วิชชาและวิมุตติ

องค์แห่งการตรัสรู้ ๗ ประการ

สติสัมโพชฌงค์ Sati-sambojjhaṅga

ความระลึกรู้อยู่เสมอ — รู้ตัวอยู่กับปัจจุบัน ไม่เผลอ ไม่ลืม

เป็นองค์ธรรมแรกและสำคัญที่สุด เป็นฐานของโพชฌงค์ที่เหลือทั้งหมด

ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ Dhammavicaya-sambojjhaṅga

การสอบสวนพิจารณาธรรม — ใช้ปัญญาตรวจสอบสิ่งที่เกิดขึ้น

ตรวจสอบว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในจิตใจเป็นกุศลหรืออกุศล เจริญหรือเสื่อม

วิริยสัมโพชฌงค์ Viriya-sambojjhaṅga

ความเพียรพยายาม — ทำความเพียรไม่ย่อหย่อน

เพียรละอกุศล เพียรเจริญกุศล ไม่ท้อถอยต่ออุปสรรค

ปีติสัมโพชฌงค์ Pīti-sambojjhaṅga

ความอิ่มใจ ปลาบปลื้ม — ความสุขใจที่เกิดจากการปฏิบัติ

ปีติที่เกิดจากธรรมเป็นกำลังสนับสนุนการปฏิบัติให้ก้าวหน้า

ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ Passaddhi-sambojjhaṅga

ความสงบระงับ — กาย-จิตสงบ ผ่อนคลาย ไม่กระวนกระวาย

ความสงบของกายและจิตที่เกิดขึ้นเมื่อปีติสุกขึ้น ใจเริ่มนิ่งแน่

สมาธิสัมโพชฌงค์ Samādhi-sambojjhaṅga

ความตั้งมั่นของจิต — จิตไม่ซัดส่าย รวมอยู่กับอารมณ์เดียว

สมาธิที่แนบแน่นเป็นฐานสำหรับวิปัสสนาปัญญา

อุเบกขาสัมโพชฌงค์ Upekkhā-sambojjhaṅga

ความวางเฉย — จิตสม่ำเสมอ ไม่ยินดียินร้ายต่อสิ่งที่เกิดขึ้น

อุเบกขาในโพชฌงค์คือจิตที่ตั้งมั่นสม่ำเสมอ พร้อมที่สุดสำหรับการตรัสรู้

วิธีเจริญโพชฌงค์

พระพุทธเจ้าทรงสอนว่า โพชฌงค์แต่ละองค์มีธรรมที่เป็นอาหารหล่อเลี้ยงให้เจริญ

สติ เจริญสติปัฏฐาน ๔ บ่อยๆ
ธัมมวิจยะ โยนิโสมนสิการ ใส่ใจโดยแยบคาย
วิริยะ ระลึกถึงคุณของการเพียร ระลึกถึงวิริยารัมภกถา
ปีติ ระลึกถึงพระพุทธ ธรรม สงฆ์ และศีลของตน
ปัสสัทธิ เสพอาหารที่ถูกปาก อยู่ในอากาศดี คบคนสงบ
สมาธิ ระลึกถึงสมาธินิมิต โยนิโสมนสิการ
อุเบกขา ไม่ต้องทำอะไรมาก — จิตถึงสมดุลเองเมื่อองค์อื่นพร้อม

พระพุทธพจน์

"ภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อการตรัสรู้ เพื่อนิพพาน"

— สํ.ม. ๑๙/๑๘๒ · สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค โพชฌังคสังยุต

0 / 0
1x