สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค โพชฌังคสังยุต · เล่ม ๑๙ · ข้อ ๑๘๒
🌿 โพชฌงค์ ๗
Satta Bojjhaṅgā · องค์แห่งการตรัสรู้ ๗ ประการ
โพชฌงค์ หมายถึงองค์ธรรมที่เป็นเหตุแห่งการตรัสรู้ เป็นหนึ่งในโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ เมื่อเจริญโพชฌงค์ทั้ง ๗ ครบบริบูรณ์ ย่อมนำไปสู่วิชชาและวิมุตติ
องค์แห่งการตรัสรู้ ๗ ประการ
ความระลึกรู้อยู่เสมอ — รู้ตัวอยู่กับปัจจุบัน ไม่เผลอ ไม่ลืม
เป็นองค์ธรรมแรกและสำคัญที่สุด เป็นฐานของโพชฌงค์ที่เหลือทั้งหมด
การสอบสวนพิจารณาธรรม — ใช้ปัญญาตรวจสอบสิ่งที่เกิดขึ้น
ตรวจสอบว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในจิตใจเป็นกุศลหรืออกุศล เจริญหรือเสื่อม
ความเพียรพยายาม — ทำความเพียรไม่ย่อหย่อน
เพียรละอกุศล เพียรเจริญกุศล ไม่ท้อถอยต่ออุปสรรค
ความอิ่มใจ ปลาบปลื้ม — ความสุขใจที่เกิดจากการปฏิบัติ
ปีติที่เกิดจากธรรมเป็นกำลังสนับสนุนการปฏิบัติให้ก้าวหน้า
ความสงบระงับ — กาย-จิตสงบ ผ่อนคลาย ไม่กระวนกระวาย
ความสงบของกายและจิตที่เกิดขึ้นเมื่อปีติสุกขึ้น ใจเริ่มนิ่งแน่
ความตั้งมั่นของจิต — จิตไม่ซัดส่าย รวมอยู่กับอารมณ์เดียว
สมาธิที่แนบแน่นเป็นฐานสำหรับวิปัสสนาปัญญา
ความวางเฉย — จิตสม่ำเสมอ ไม่ยินดียินร้ายต่อสิ่งที่เกิดขึ้น
อุเบกขาในโพชฌงค์คือจิตที่ตั้งมั่นสม่ำเสมอ พร้อมที่สุดสำหรับการตรัสรู้
วิธีเจริญโพชฌงค์
พระพุทธเจ้าทรงสอนว่า โพชฌงค์แต่ละองค์มีธรรมที่เป็นอาหารหล่อเลี้ยงให้เจริญ
พระพุทธพจน์
"ภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ เหล่านี้ อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อการตรัสรู้ เพื่อนิพพาน"
— สํ.ม. ๑๙/๑๘๒ · สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค โพชฌังคสังยุต